İlk şehitler resmi olarak bakıldığında, bizim resmi savaş ilanımız öncesine tarihlendiği için (03 Kasım 1914) Çanakkale Şehitleri değil de münferit bir saldırının şehitleri olarak düşünülebilir. Oysa, şehadetlerinin nedenine baktığımızda; bu 5 subay ve 81 er/erbaşın yaklaşmakta olan Çanakkale Deniz Muharebeleri’nin ilk şehitleri olduğunu söyleyebiliriz.
İlk Şehitler Ne Zaman Verildi?
Senin de net bir şekilde anlayabilmen için tarihleri bir hatırlayalım.
29 Ekim 1914 Osmanlı Donanması, Rus limanlarına ve gemilerine taarruz eder.
01 Kasım 1914 İngiliz Büyükelçisi İstanbul’dan ayrılır. Louis Mallet, 20 Kasım 1914’te yazacağı raporda Ağustos ayı ortasından itibaren Osmanlı Devleti’nin Almanya’nın yanında savaşa katılacağının açıkça görülmekte olduğunu belirtir. “Türkiye, er ya da geç Almanya’nın müttefiki olarak savaşa katılacaktı.”
02 Kasım 1914 Rusya, Osmanlı Devleti’ne resmen savaş ilan etti.
03 Kasım 1914 İlk Şehitler
05 Kasım 1914 İngiltere ve Fransa, Osmanlı Devleti’ne savaş ilan eder.
11 Kasım 1914 Osmanlı Devleti’nin, İtilaf Devletleri’ne karşı savaş ilanı
Tarihlere baktığımızda, her ne kadar Osmanlı Devleti resmi olarak savaşın dışında görünüyor olsa da, fiili olarak Karadeniz baskını ile birlikte savaşın içerisindedir.
Neden?
Çoğu kaynakta ilk şehitlerle ilgili bilgi bulabilirsiniz ama çok azı nedeninden bahseder. Yapılan saldırının nedenini anlamak için çok kısa bir süre geriye gitmemiz yeterlidir.
10 Ağustos 1914’te İngiliz donanması’ndan kaçmakta olan Goeben ve Breslau, Çanakkale Boğazı’ndan içeri girerek İstanbul’a gitmişlerdi. Bu gemilerin Osmanlı Devleti tarafından satın alındığı bildirildi.
İsimleri Yavuz ve Midilli olarak değiştirilen bu iki gemininde aralarında bulunduğu Amiral Souchon yönetimindeki Osmanlı donanması, 29 Ekim 1914 tarihinde Rusya’nın önemli limanlarını bombalayarak bazı gemileri de batırırlar. Bazı kaynaklarda belirsiz olduğu veya aksi belirtilse de, emri veren Enver Paşa’dır.
Bu saldırıyı takiben 02 Kasım’da Rusya, Osmanlı Devleti’ne savaş ilan eder.
03 Kasım’da Çanakkale Boğazı’nın Ege girişine saldırı düzenlenir. Saldırının amacı Karadeniz baskını nedeniyle Osmanlı Devleti’ne misilleme yapmaktır.
Ağustos ayında başlayan hazırlıklar, bir taarruz ile birlikte daha somut bir hale dönüşür. 03 Kasım 1914’ten başlayıp, 18 Mart Çanakkale Zaferi’ne kadar sürecek olan ve en basit haliyle “Çanakkale Deniz Muharebeleri” olarak adlandırabileceğimiz bir süreci de başlatmış olur.
Nasıl?
3 Kasım sabahı saat 06:55’te İngiliz gemileri tarafından Ertuğrul Koyu ve Seddülbahir, Fransız gemileri tarafından Orhaniye ve Kumkale ateş altına alındı. 15-20 dakika süren bombardıman sırasında Seddülbahir’de merkez cephaneliği isabet aldığı için, 360 ağır top mermisi ile yaklaşık 11 ton barut infilak etti. Bu patlamanın etkisi ile 5 subay ile 81 er şehit oldu. Bu şehitlere ilk şehitler denilmektedir. Bu taarruz sırasında 2 subay ve 19 er de yaralanmıştır.
Bu büyük patlama nedeniyle şehit olan subay ve askerlerimizden kalan parçalardan en büyük parçanın yumruk büyüklüğünde olduğu ve Çanakkale Müstâhkem Mevki komutanı Cevat Paşa’nın (Çobanlı) kendi elleri ile defnettiği rivayet olunur.
Batarya Komutanı Gazi Yüzbaşı Şemsettin Çamoğlu o günü aşağıdaki sözlerle hatırlıyor.
“Düşman ateşini bizim tarafımıza topladı. Bir aralık müthiş ve kulakları sağır eden bir patlama oldu her yer sarsıldı… bir anda nefesim tıkandı, soluk alamaz oldum. Kolumdan, bacağımdan ılık bir şeylerin aktığını duyarken, müthiş bir acı ile yaralandığımı anlamıştım. Bu halde kendimi kaybetmiştim. Sonrasını bilmiyorum. Gözlerimi açıp kendime geldiğim zaman bombardıman durmuş, etrafı bir ölüm sessizliği sarmıştı… Benim altına sığındığım kemere düştüğünü sandığım büyük düşman obüsü bizim cephaneliğe isabet etmiş…”
“Seddülbahir’de şehit düşen subay ve erlerin tam olarak naaşlarına tesadüf edilememişti. İnfilâk ile beraber bu mübarek ve aziz şehitler parça parça olmuşlar, Allah’ın rahmetine, Peygamberin şefaatine kavuşmuşlardı.”
İlk Şehitler Anıtı
Google’da araştırdığımızda fotoğraflarını da görebileceğimiz üzere, 18 Mart 1986’da şehitlerimize ithafen “İlk Şehitler Anıtı” yapılır. 2013 yılında restore edilen anıt yakın tarihe kadar varlığını korumakla birlikte, 18 Mart 2023’te ziyaret açılan Seddülbahir Kalesi’nin restorasyonu sırasında sökülüyor.
Şehitlik elbette yerinde ve bu yıl da olduğu gibi her yıl 03 Kasım tarihinde düzenlenen törenlerle ilk şehitlerimiz anılıyor. Ruhları şâd, mekânları cennet olsun.
İlk Şehitler ; bir süredir yazmayı düşündüğüm konulara güzel bir başlangıç olabilir diye düşündüm. Tam olarak hangi kategori başlığı altında yer vereceğimi henüz bilmesem de, son dönemde geniş bir çerçevede tarih ve özelinde Çanakkale Muharebeleri ile birlikte, Çanakkale ve çevresi hakkında çok sayıda yazı ve makale okuyorum.
Dengeliyorum’da ilk yazmaya başladığım sırada yaşamış olduğum kararsızlık burada da ortaya çıktı tabii. “Peki, yazmaya nereden başlayacağım?”
Sonra, şimdiye kadar yazdıklarım yol gösterdi. Ortadan başladım ve zamana bıraktım.
